Tax

Opbouw pensioen in eigen beheer: belasting betaald over spookwinsten

Drs. Cor Overduin Drs. Cor Overduin

Over de noodzaak tot veranderingen bij het in eigen beheer opbouwen van pensioen zijn velen het eens. Over wat dan de oplossing moet zijn verschillen de ideeën sterk. In een recent overleg met de Tweede Kamer gaf staatssecretaris Wiebes aan te koersen op hetzij het afschaffen met een eenmalige korting, hetzij een overstap naar een beschikbare premieregeling in eigen beheer. Voor de kerst ligt er een meer uitgewerkt plan.

In alle discussie over dit onderwerp mis ik een tot nu toe onderbelichte invalshoek. De fiscus is zelf een belangrijke veroorzaker van de aantasting van de pensioenrechten in eigen beheer. Doordat de fiscale waardering een minimale rekenrente van 4% vereist, hebben alle bv's met pensioenverplichtingen in eigen beheer sinds 2009 vele miljarden te veel aan vennootschapsbelasting betaald.

Als de bv's met pensioenverplichtingen deze steeds hadden mogen waarderen op de werkelijke marktrente, dan was er geen waarderingsverschil geweest. Bij de uiterst lage rente van vandaag is dat verschil natuurlijk enorm groot. Het waarderingsverschil zou inmiddels opgelopen zijn naar € 39 mrd (werkelijk: € 73 mrd, fiscaal € 34 mrd).

Bij een tarief in de vennootschapsbelasting van 20% mag je dus concluderen dat sinds 2009 alle bv's met pensioen in eigen beheer circa € 8 mrd te veel vennootschapsbelasting hebben betaald. Tot het jaar 2009 lag de rekenrente op een niveau van 4% of hoger. Daarna is het bergafwaarts gegaan en is sindsdien dit waarderingsverschil ontstaan.

Recent heeft de Hoge Raad geoordeeld dat die vaste 4% op zich in strijd is met de fiscale regels van winstbepaling maar dat de wetgever de enige partij is die daaraan iets kan doen.

Door de vaste 4% rekenrente worden bv's dus verplicht te veel vennootschapsbelasting te betalen waardoor er sowieso minder geld beschikbaar is voor de dekking van de pensioenverplichtingen. Bv's hebben sinds 2009 vennootschapsbelasting moeten betalen over resultaten die zij in werkelijkheid niet gerealiseerd hebben. Dat heeft geleid tot aantasting van de vermogens van deze bv's alsmede tot aantasting van de dekking voor de toekomstige pensioenverplichtingen.

Heel ruw berekend is door deze vpb-heffing een hap ter grootte van 11% genomen uit het voor belegging aanwezige vermogen dat tegenover de pensioenverplichtingen staat. Je zou het als een soort woekerpolis kunnen zien waarbij dit keer niet de hoge provisie, maar de heffing van vennootschapsbelasting de boosdoener is. De mogelijkheden om weer 'boven water' te komen, zijn hierdoor hoe dan ook ingeperkt.

Met een kleiner vermogen moet dus een nog hoger rendement worden gemaakt om te zijner tijd het benodigde doelvermogen te bereiken. Een heel ruwe rekensom is dan: stel dat normaliter een rendement van 4% nodig zou zijn. Als echter uit het kapitaal een hap van 11% is genomen, moet de resterende 89% ervan een rendement opleveren van circa 4,5%. Het verschil in rendement is dan dus 0,5%. Vandaag de dag is dat verschil beslist substantieel. Zeker als bedacht moet worden dat het beleggen van pensioengelden idealiter gepaard moet gaan met het lopen van zo min mogelijk risico.

In het overleg met de Tweede Kamer sprak de staatssecretaris over het foppen van de dga en diens partner. Wat mij betreft, heeft de fiscus sinds 2009 alle bv's met pensioen  in eigen beheer gefopt door hen te verplichten te veel vennootschapsbelasting te betalen. Zo bezien, kun je je afvragen wie wie nou fopt.

Het is bijzonder zuur dat er vennootschapsbelasting is betaald over spookwinsten. De ogen zijn nu gericht op de oplossingsvoorstellen van de staatssecretaris die vooralsnog deze wedstrijd begint met een voorsprong van € 8 mrd euro. Al met al de hoogste tijd om met een praktische en soepele oplossing te komen. Uit oogpunt van eenvoud is dan een eenmalige afkoop met korting op basis van de fiscale waarde van de voorziening helemaal zo gek nog niet. Hoezeer je daar uit oogpunt van oudedagsvoorziening anders over kan - en misschien zelfs moet - denken.

Bron: FD.nl