Toezicht in beweging
CommissarissenonderzoekHet tweede deel van het Grant Thornton Commissarissen Benchmarkonderzoek 2025-2026 laat zien dat Nederlandse raden van commissarissen over het algemeen tevreden zijn over hun samenwerking.
Hoe commissarissen denken over risicobereidheid AI, digitale afhankelijkheid en duurzaamheid
Het eerste deel van het Grant Thornton Commissarissen Benchmarkonderzoek 2025-2026 laat zien dat de agenda van commissarissen snel verandert. Waar toezicht traditioneel sterk gericht was op financiële prestaties, governance en compliance, vragen ontwikkelingen als geopolitieke spanningen, digitalisering, kunstmatige intelligentie, cyberdreigingen en duurzaamheid om een bredere blik op risico’s en weerbaarheid. Het onderzoek brengt in kaart hoe commissarissen, bestuurders, secretarissen en internal auditors naar deze thema’s kijken en waar zij de belangrijkste verbeterpunten zien. Het onderzoek is gebaseerd op 198 vragenlijsten waaronder 113 diepte-interviews.
De resultaten laten zien dat commissarissen steeds vaker worden geconfronteerd met vraagstukken rond AI, digitale afhankelijkheid, duurzaamheid en crisisbestendigheid Tegelijkertijd signaleren zij op deze thema's verschillende verbeterpunten. Vooral bij vraagstukken rond het samenvallen van risico’s, digitale afhankelijkheid en de impact van AI zien respondenten aanzienlijke verschillen tussen de huidige situatie en de gewenste toekomst.
Opvallend is dat juist de onderwerpen met de grootste potentiële impact ook de meeste veranderwensen oproepen. Het scenario van een langdurige stroom- en internetuitval leidt tot de hoogste urgentie in het onderzoek, terwijl ook Europese technologische alternatieven en de governance rondom AI nadrukkelijk om aandacht vragen. De boodschap van veel respondenten is helder: organisaties moeten niet alleen nadenken over afzonderlijke risico’s, maar vooral over de vraag hoe zij overeind blijven wanneer meerdere risico’s tegelijk optreden.
Tegelijkertijd zijn er ook positieve ontwikkelingen zichtbaar. Op het gebied van AI en duurzaamheid is het bewustzijn de afgelopen jaren duidelijk gegroeid. Meer organisaties formuleren beleid, stellen doelen en voeren het gesprek over de voor- en nadelen van nieuwe technologieën en over maatschappelijke verwachtingen. Toch vinden veel respondenten dat commissarissen en bestuurders hun kennis verder moeten verdiepen om adequaat toezicht te kunnen houden in een steeds complexere omgeving.
Dit deelrapport schetst daarmee een governance-agenda die steeds sterker wordt bepaald door weerbaarheid, wendbaarheid en toekomstgericht denken. Niet de vraag óf organisaties worden geconfronteerd met nieuwe risico’s staat centraal, maar hoe goed zij daarop voorbereid zijn wanneer die risico’s zich daadwerkelijk voordoen.
"De wereld wordt complexer, risico’s raken steeds vaker met elkaar verweven en juist daarom groeit het belang van commissarissen die verder kijken dan de risico’s van vandaag."
Risicomanagement staat hoog op de agenda
Risicobeheersing vormt de rode draad van dit deelrapport. Commissarissen vinden dat risicobereidheid beter moet aansluiten op de strategie, vaker besproken moet worden en dat organisaties verder moeten kijken dan uitsluitend compliance. Vooral niet-beursgenoteerde bedrijven en organisaties in de non-profitsector zien ruimte voor verbetering.
"Risicomanagement gaat niet alleen over regels naleven, maar vooral over het maken van bewuste keuzes."
Opvallende cijfers
76%
Risicobereidheid
van de benchmarks vindt dat risicobereidheid moet aansluiten bij de strategie.
76%
Stakeholders betrekken
vindt dat interne stakeholders betrokken moeten worden bij het bepalen van risicobereidheid.
72%
Rvc en rvb
vindt dat de raad van commissarissen goed moet begrijpen wat de risicobereidheid van de rvb is.
Geopolitieke risico's leiden nog beperkt tot concrete actie
Hoewel geopolitieke ontwikkelingen steeds meer invloed hebben op organisaties, blijkt uit het onderzoek dat veel organisaties nog nauwelijks kijken naar Europese alternatieven voor software en hardware. De bereidheid om daarin te investeren is nog beperkter. Vooral in de non-profitsector ontbreekt volgens respondenten de urgentie.
"De discussie over digitale afhankelijkheid wordt her en der gevoerd, maar concrete actie blijft vaak uit."
Opvallende cijfers
- 13 van de 15 benchmarks zien een veranderbehoefte bij het onderzoeken van Europese hardware alternatieven.
- 11 benchmarks vinden dat meer bereidheid nodig is om hierin te investeren.
Langdurige stroom- en internetuitval legt kwetsbaarheid bloot
De meest opvallende uitkomsten van het onderzoek komen uit het scenario waarbij stroom en internet minimaal een week uitvallen. Vrijwel alle respondenten vinden dat organisaties beter voorbereid moeten zijn op zo'n situatie. Er bestaan twijfels over communicatie, bereikbaarheid, continuïteit van dienstverlening en de kennis van medewerkers over wat zij moeten doen tijdens een crisis.
"Een week zonder stroom en internet blijkt voor veel organisaties een scenario waarop men onvoldoende is voorbereid”
Opvallende cijfers
Het onderwerp 'samenvallen van risico's' kent het hoogste veranderpercentage van het hele onderzoek: 93%.
Qua crisisbeheersing laat het onderzoek aanzienlijke verbeterpunten zien bij de voorbereiding op langdurige stroom- en internetuitval. Door meer dan de helft van de benchmarks wordt de huidige voorbereiding als onvoldoende beschouwd.
AI: enthousiasme groeit, maar toezicht loopt achter
Vergeleken met eerdere edities van het onderzoek zien commissarissen dat AI in steeds meer organisaties onderwerp van gesprek is. Tegelijkertijd vinden veel respondenten dat rvc’s beter moeten begrijpen welke (mogelijke) voor- en nadelen AI met zich meebrengt. Vooral toezicht op de checks-and-balances rondom AI vraagt aandacht.
"Commissarissen willen meer inzicht in de voordelen én de nadelen van AI."
Opvallende cijfers
65%
AI beleid
van de benchmarks vindt dat organisaties beleid moet hebben voor het omgaan met AI.
59%
Rvb
vindt dat de rvb voldoende zicht moeten hebben op de voordelen van AI.
16
benchmarks
vinden dat commissarissen beter zicht moeten krijgen op de voordelen van AI en op AI-risico's en beheersmaatregelen.
Duurzaamheid wordt normaler, maar kennis blijft nodig
ESG staat stevig op de agenda van veel organisaties, maar commissarissen zien nog duidelijke verbeterpunten als het gaat om inzicht in de impact van klimaatverandering op de organisatie en andersom.
De aandacht verschuift van het formuleren van duurzaamheidsdoelen naar inzicht in de effecten van het klimaat op de organisatie en vice versa Juist daar zien commissarissen nog belangrijke verbeterpunten.
"Duurzaamheid gaat niet alleen over de voetafdruk die organisaties achterlaten, maar ook over de vraag welke risico's op hen afkomen."
Opvallende cijfers
- 74% van de benchmarks vindt dat organisaties meetbare duurzaamheidsdoelen moeten hebben.
- 61% vindt dat de rvb inzicht moeten hebben in de impact van de organisatie op het klimaat.
- 13 benchmarks vinden dat commissarissen beter inzicht moeten krijgen in de impact van het klimaatop de organisatie.
Kernboodschap
De rode draad in dit deel van het onderzoek is dat commissarissen ruimte zien voor verbetering in de manier waarop zijzelf en veel organisaties omgaan met vraagstukken als crisisbeheersing, samenlopende risico's, AI, digitale afhankelijkheid en duurzaamheid. De noodzaak wordt soms gevoeld, maar de vertaalslag naar concrete voorbereiding en weerbaarheid blijft achter.
"Juist onderwerpen met een grote potentiële impact blijken ook de meeste veranderwensen op te roepen. Dat geldt onder meer voor crisisbeheersing, samenlopende risico's, AI en digitale afhankelijkheid."
Vooral de uitkomsten over langdurige stroom- en internetuitval springen daarbij in het oog. Vrijwel alle benchmarks zien daar urgente verbeterpunten. Het onderzoek laat daarmee zien dat goed toezicht steeds minder draait om het beoordelen van afzonderlijke risico’s en steeds meer om de vraag hoe weerbaar organisaties zijn wanneer meerdere risico’s zich gelijktijdig voordoen. Dat vraagt van commissarissen niet alleen aandacht voor compliance, maar ook voor verbeeldingskracht, scenario-denken en het voeren van gesprekken over ontwikkelingen die vandaag misschien nog onwaarschijnlijk lijken, maar morgen grote impact kunnen hebben.
Gerelateerde artikelen
Weerbaarheid is next level risicomanagement
CommissarissenIn de serie ‘Door het oog van de commissaris’ lichten we thema’s uit waar toezichthouders dagelijks mee te maken hebben. In dit derde deel staat het samenvallen van risico’s centraal. We spreken hierover met Doede Vierstra, voorzitter van de raad van commissarissen bij netbeheerder Stedin en Advisory partner Erwin Rexwinkel.
|
9 min. leestijd
|
21 mei 2026
Fraude en integriteit: een ogenschijnlijk zacht thema, maar met harde gevolgen
CommissarissenIn de serie ‘Door het oog van de commissaris’ lichten we thema’s uit waar toezichthouders dagelijks mee te maken hebben. In dit tweede deel staan integriteit en fraude centraal.
|
6 min. leestijd
|
04 dec 2025