Hoge Raad: geen rechtsherstel voor niet-bezwaarmakers box 3 (2017–2020)

De uitspraak volgt uit twee proefprocedures die in het kader van een massaalbezwaarplusprocedure aan de Hoge Raad zijn voorgelegd.

Waar gaat het over?

In het Kerstarrest van 24 december 2021 oordeelde de Hoge Raad dat het sinds 2017 geldende box 3-stelsel in strijd is met het discriminatieverbod en het recht op eigendom, voor zover belasting wordt geheven over een fictief rendement dat hoger is dan het werkelijk behaalde rendement. Als gevolg daarvan moeten aanslagen waarin dit zich voordoet in beginsel worden verminderd tot een heffing op basis van het werkelijke rendement.

Procedure bij de Hoge Raad

In de procedures die nu voorlagen, hadden de betrokken belastingplichtigen geen bezwaar gemaakt tegen hun aanslagen over de jaren 2017 tot en met 2020. Nadat het Kerstarrest was gewezen, verzochten zij de inspecteur om hun aanslagen alsnog ambtshalve te verminderen. Een dergelijke ambtshalve vermindering is in beginsel mogelijk wanneer blijkt dat een aanslag te hoog is vastgesteld.

De wettelijke regeling kent echter een belangrijke uitzondering. Een vermindering blijft achterwege als de onjuistheid van de aanslag voortvloeit uit rechtspraak die pas tot stand is gekomen nadat de aanslag onherroepelijk is geworden. Deze uitzondering staat bekend als de regel over ‘nieuwe jurisprudentie’.

In 2022 oordeelde de Hoge Raad al dat dit rechtsherstel niet geldt voor belastingplichtigen die geen tijdig bezwaar hebben gemaakt. Voor hen stonden de aanslagen immers al onherroepelijk vast vóór het Kerstarrest.

Het Kerstarrest wordt daarbij aangemerkt als nieuwe jurisprudentie. Op grond van de wettelijke regeling voor ambtshalve vermindering geldt dan ook een belangrijke uitzondering: een definitieve aanslag wordt niet verminderd wanneer de onjuistheid ervan voortvloeit uit rechtspraak die pas ná het definitief worden van de aanslag is gewezen.

Oordeel van de Hoge Raad

De Hoge Raad ziet geen aanleiding om terug te komen op zijn eerdere oordeel uit 2022 dat het Kerstarrest moet worden beschouwd als nieuwe jurisprudentie.

Daarnaast oordeelt de Hoge Raad dat geen sprake is van gelijke gevallen. Belastingplichtigen die tijdig bezwaar hebben gemaakt, bevinden zich in een andere rechtspositie dan degenen die dat niet hebben gedaan. Van verboden discriminatie is daarom geen sprake.

Ten aanzien van het evenredigheidsbeginsel benadrukt de Hoge Raad dat de rechter zich terughoudend moet opstellen bij de beoordeling van wetgeving, zeker wanneer politieke en bestuurlijke afwegingen een rol spelen. De uitzondering voor nieuwe jurisprudentie dient volgens de Hoge Raad legitieme doelen, zoals rechtszekerheid en uitvoerbaarheid van het belastingstelsel. Het nadeel dat voortvloeit uit deze uitzondering voor belastingplichtigen die geen bezwaar hebben gemaakt, wordt daarom niet als onevenredig beschouwd.

Ook in het kader van de algemene beginselen van behoorlijk bestuur ziet de Hoge Raad geen aanleiding voor een ander oordeel. Er is geen sprake van schending van het vertrouwensbeginsel of het zorgvuldigheidsbeginsel. Daarnaast zijn geen bijzondere omstandigheden aangevoerd die maken dat toepassing van de wettelijke regeling in deze gevallen onredelijk of onevenwichtig uitpakt.

Geen bezwaar ingediend?

De conclusie is dat belastingplichtigen die geen tijdig bezwaar hebben gemaakt tegen hun box 3-aanslagen over de jaren 2017 tot en met 2020, en van wie de aanslagen vóór 24 december 2021 definitief zijn geworden, geen recht hebben op vermindering of teruggaaf.

Het eerdere oordeel van de Hoge Raad uit 2022 blijft daarmee in stand en de aanslagen blijven ongewijzigd.

Heb je advies nodig over belastingaangiften en -aanslagen? Onze adviseurs denken graag met je mee. Wil je verder praten over deze inzichten? Neem contact met ons op.

Neem contact op