Waarom het belang vaak pas duidelijk wordt als het te laat is
In de praktijk ontstaat de behoefte aan een levenstestament meestal niet op een gepland moment. Het speelt juist bij een ongeval, een acute opname, beginnende dementie of een complex medisch traject. Op dat soort momenten is er vaak tijdsdruk. Rekeningen moeten worden betaald, een onderneming moet blijven doordraaien of zorgbeslissingen moeten snel worden genomen. Zonder duidelijke volmacht of aanwijzing van een vertegenwoordiger kan dat leiden tot vertraging, onduidelijkheid of zelfs een gang naar de rechter, bijvoorbeeld voor mentorschap of curatele.
Knelpunt 1: wie mag beslissen als je het zelf niet meer kunt?
Als je wilsonbekwaam bent, bepaalt de wet voor zorgbeslissingen in welke volgorde iemand jou mag vertegenwoordigen. Zorgverleners kijken eerst of er een door de rechter benoemde curator of mentor is. Als die er niet is, bekijken zij of je een schriftelijk gemachtigde hebt aangewezen, bijvoorbeeld via een levenstestament of volmacht. Pas daarna komen partner en familieleden in beeld.
Het voordeel van een levenstestament is dat je zelf de regie houdt over wie jouw stem vertegenwoordigt, in plaats van dat de wet automatisch uitkomt bij een (ex-)partner of familieleden waar mogelijk discussie over ontstaat.
Knelpunt 2: banken willen zekerheid en hanteren soms extra eisen
Een veelgehoord probleem is dat banken een volmacht niet altijd direct accepteren of aanvullende documenten opvragen. De reden hiervoor is dat banken zekerheid willen dat het document actueel is en niet tussentijds is herroepen. De Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB) signaleerde eerder dat levenstestamenten die niet zijn ingeschreven in het Centraal Levenstestamentenregister (CLTR) niet altijd worden geaccepteerd door banken.
Ook in de praktijk blijkt dat banken hun eigen processen hanteren. Zij vragen vaak om een relevant uittreksel voor bankzaken of om aanvullende registratie en controle.
Knelpunt 3: ‘Het ligt bij de notaris’ betekent niet dat anderen het weten
Dit is een vaak onderschat punt. Ook als jouw levenstestament zorgvuldig bij de notaris is opgesteld, betekent dat niet dat jouw bank, huisarts of zorginstelling automatisch op de hoogte is. Een notariële akte wordt door de notaris bewaard en jij ontvangt afschriften om te delen waar nodig. Banken vragen doorgaans dat je het document of een relevant uittreksel actief aanlevert, zodat zij de gemachtigde kunnen registreren.
Voor medische situaties geldt iets soortgelijks. Het is verstandig om jouw medische wensen te bespreken met je arts en ook te melden wie jouw vertegenwoordiger is, zodat dit waar mogelijk in jouw zorgdossier kan worden vastgelegd.
Het Centraal Levenstestamentenregister: handig, maar geen automatische doorgeleiding
Veel mensen denken dat registratie in het Centraal Levenstestamentenregister alles oplost. Het register legt echter alleen vast dat er een levenstestament is en bij welke notaris het berust. De inhoud wordt niet geregistreerd. Bovendien is registratie niet verplicht en hebben alleen (kandidaat-)notarissen toegang tot het register.
Toch is registratie vaak wel praktisch, juist omdat instanties zoals banken meer zekerheid kunnen ontlenen aan het feit dat het levenstestament traceerbaar is via een centraal register.
Van document naar werking: de nazorg die vaak wordt vergeten
Een levenstestament is pas echt waardevol als je het niet alleen opstelt, maar ook operationaliseert. Dat betekent dat je de juiste partijen informeert, de juiste kopieën of uittreksels verstrekt en periodiek controleert of alles nog klopt. Let daarbij op de volgende aandachtspunten:
Informeer je bank(en) proactief
Banken hanteren vaak een eigen procedure voor het verwerken van een notariële volmacht of levenstestament. Zij vragen meestal om een kopie van de notariële akte, soms een aanvullend formulier en vaak identificatie van de gemachtigde. Sommige banken geven expliciet aan dat je de notariële volmacht online kunt aanmelden of dat je contact moet opnemen om de gemachtigde te laten registreren.
Praktische tip: vraag je notaris om een bankuittreksel of relevante extractie met alleen de passages die betrekking hebben op bankzaken. Banken vragen hier vaak om vanuit privacyoverwegingen en dataminimalisatie. Zij willen geen medische of persoonlijke bepalingen in hun administratie opnemen.
Informeer je huisarts en relevante zorgverleners
Zorgbeslissingen worden in de praktijk genomen door artsen die moeten weten wie jouw vertegenwoordiger is en of er een wilsverklaring bestaat. De overheid benadrukt dat artsen eerst kijken naar een wilsverklaring en naar wie namens jou mag spreken. Bij het ontbreken daarvan vallen zij terug op naasten in een wettelijke volgorde. Door je vertegenwoordiger en wensen vooraf te bespreken en kenbaar te maken, verklein je de kans op discussie op een kwetsbaar moment.
Denk aan back-up en vindbaarheid in de praktijk
Omdat het Centraal Levenstestamentenregister geen inhoud bevat en niet iedereen toegang heeft, blijft de vindbaarheid in de praktijk belangrijk. Zorg er daarom voor dat je gemachtigden weten welke notaris het levenstestament heeft gepasseerd, waar een afschrift of uittreksel veilig is opgeslagen en welke instellingen zijn geïnformeerd, zoals banken en de huisarts.
Plan periodieke updates
Het leven verandert. Relaties, vermogen, bedrijfssituaties, buitenlandse bezittingen of de geschiktheid van een gemachtigde kunnen wijzigen. Ook banken kunnen hun vereisten aanpassen. Het is daarom verstandig om eens per paar jaar of bij ingrijpende levensgebeurtenissen te controleren of de gemachtigden nog passend zijn, de bevoegdheden nog aansluiten en de afstemming met bank en zorgverleners nog actueel is.
Wil je verder praten over deze inzichten? Neem contact met ons op.
Neem contact op
